Odpowiedź Roberta Kwaśniaka do Monitora Prawa Celnego.
Unia Europejska jest obszarem, w którym z uwagi na unię celną, są stosowane wspólne przepisy celne. Polska stając się członkiem Unii Europejskiej także będzie objęta automatycznie unią celną, co spowoduje zmiany w dotychczasowych przepisach celnych. Z dniem akcesji zaczną w Polsce obowiązywać w sposób bezpośredni Wspólnotowy Kodeks Celny, przepisy wykonawcze do tego Kodeksu oraz pozostałe akty prawne dotyczące problematyki celnej, wydane w drodze rozporządzeń Rady lub Komisji (regulujące m. in. kwestie zwolnień celnych, kontroli wywozu dóbr kultury, zwalczania towarów podrabianych i pirackich), a także umowy międzynarodowe zawarte przez UE z krajami trzecimi. Część z tych przepisów m.in. Wspólnotowy Kodeks Celny oraz przepisy wykonawcze są dostępne na stronach internetowych Służb Celnych www.clo.pl aby wszyscy zainteresowani mogli się z nimi zapoznać. W dalszej kolejności będą umieszczane pozostałe regulacje celne, które będą stosowane bezpośrednio. Wg informacji Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej wszystkie przepisy wspólnotowe zostaną opublikowane w polskiej wersji językowej Dziennika Urzędowego Wspólnot Europejskich z chwilą akcesji. W przyszłym roku zostanie wydany podręcznik dla służb celnych obejmujący całokształt zagadnień celnych. Będzie on dostępny także dla agentów celnych oraz przedsiębiorców. Podręcznik ten ma ułatwić jednolite stosowane przepisów unijnego prawa celnego. Oprócz tego mają zostać wydane broszury informacyjne wyjaśniające problemy związane z funkcjonowaniem unijnych regulacji celnych. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż już od kilku lat trwają szkolenia polskiej administracji celnej w zakresie funkcjonowania wybranych aspektów unijnego Kodeksu celnego. Funkcjonariusze celni uczestniczą także w wyjazdach studyjnych poświęconych przede wszystkim zgłębieniu przepisów unijnych, m.in. w ramach projektów twinningowych PHARE.
Po wejściu Polski do UE będziemy stosowali bezpośrednio przepisy Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Ponieważ polski Kodeks celny jest w chwili obecnej w znacznej mierze dostosowany do przepisów unijnych, generalnie można przyjąć, iż obowiązujące przepisy kodeksowe od tytułu I do tytułu VII będą funkcjonowały nadal, ale będą wynikały bezpośrednio z przepisów unijnych. Natomiast jako typowo krajowe rozwiązania stosowane będą regulacje w następujących obszarach:
- postępowanie w sprawach celnych,
- kontrola celna,
- organy właściwe w sprawach celnych.
Należy także zaznaczyć, iż przepisy unijne dają szereg delegacji państwom członkowskim, umożliwiającym swobodne kształtowanie wybranych instytucji celnych (przy uwarunkowaniu, iż nie mogą być one sprzecznie z Kodeksem celnym). W polskich przepisach krajowych na mocy takiej delegacji uregulowana będzie kwestia np. funkcjonowania agencji celnych. Krajowe ustawodawstwo celne, zgodnie z przyjętym przez rząd harmonogramem, ma być rozpatrywane przez Radę Ministrów na początku IV kwartału br. Wcześniej w ramach uzgodnień będzie ono oczywiście konsultowane również ze środowiskami gospodarczymi.
Systemy informatyczne, które są niezbędne do wdrożenia w administracji celnej, są obecnie realizowane. Są to następujące systemy:
1. Nowy Skomputeryzowany System Tranzytowy - NCTS
2. Zintegrowany System Zarządzania Taryfą Celną - ISZTAR2
3. System Zarządzania Kontyngentami Taryfowymi i Nadzoru - TQS
4. Europejski System Wiążącej Informacji Taryfowej - EBTI
5. System Zarządzania Wzorami- SMS
6. System Informacji dla Procedury Uszlachetniania Czynnego - ISPP
7. System Wymiany Danych o Akcyzie - SEED
Między innymi poprzez sieć CCN/CSI administracja celna będzie miała dostęp do centralnej bazy danych utrzymywanej w DG TAXUD. Wymiana danych będzie odbywała się z wykorzystaniem przeglądarki internetowej. Jednocześnie we wszystkich izbach celnych działa już System rozliczeń finansowych i podatkowo - księgowych ZEFIR. W tym roku zostanie także zainstalowana aplikacja tego systemu na poziomie centralnym (MF), która zakończy generalnie informatyzację administracji celnej w zakresie spraw finansowych. Obecnie w fazie ogólnopolskiego wdrożenia jest także System Obsługi Zgłoszeń Celnych CELINA. Planowane jest, iż wszystkie systemy zostaną wdrożone do końca br.
Do chwili obecnej zostało podjętych szereg działań mających na celu polepszenie przepustowości oraz usprawnienie istniejących przejść granicznych. W ostatnim czasie powstały także nowe przejścia graniczne m.in. Korczowa, Krościenko i Zosin na granicy z Ukrainą a w najbliższym czasie planowane jest utworzenie nowych przejść granicznych np. Grzechotki na granicy z Rosją. Ponadto zmodernizowano istniejące przejścia np. w Gołdapi na granicy z Rosją, Kuźnicy, Bobrownikach i Kukurykach na granicy z Białorusią, Dorohusku oraz planowana rozbudowa przejścia w Hrebennem na granicy z Ukrainą). Także planowana jest rozbudowa przejścia po drugiej stronie granicy w Kozłowiczach (Kukuryki ) na Białorusi. Temat utrudnień w przekraczaniu granicy oraz działań w zakresie uproszczeń procedur granicznych jest podejmowany przez przedstawicieli wszystkich zainteresowanych organów kontrolnych, w tym szefów służb celnych krajów za wschodnią granicą, w ramach spotkań oficjalnych i roboczych. Faktem jednakże jest, że wszystkie te przedsięwzięcia nie w pełni rozwiązują problemy powstawania kolejek na granicy. Wynika to z różnych przyczyn, na które strona polska ma bardzo ograniczony wpływ, np. różny tryb postępowania w krajach byłego bloku wschodniego w przypadku kontroli na granicy, a także stosowanie różnych procedur w zakresie spraw celnych w Polsce i tych krajach. Tak więc, mimo prowadzonych uzgodnień co do przyspieszenia odpraw, nie zawsze uzyskuje sie efekt skrócenia do minimum czasu oczekiwania na odprawę. Jednakże należy podkreślić, że od przyszłego roku zostaną wzmocnione kadrowo jednostki organizacyjne administracji celnej, działające na przejściach granicznych na granicy wschodniej. Pozwoli to z jednej strony na przyspieszenie odpraw po polskiej stronie, a z drugiej strony na lepsze uszczelnienie nowej granicy Unii Europejskiej.
Standardy przygotowania do wykonywania zawodu przez polskich celników są porównywalne do przygotowania celników państw Unii Europejskiej. Szkolenie funkcjonariuszy celnych było priorytetem w polskiej administracji celnej przez cały okres transformacji ustrojowej i gospodarczej. Znaczna część polskich celników uczestniczyła w tym okresie w szkoleniach specjalistycznych prowadzonych przez unijnych ekspertów celnych oraz odbywała praktyki i staże zawodowe w administracjach celnych krajów unijnych. W czasie ostatnich kilku lat, zintensyfikowane zostały szkolenia polskich celników, przy wykorzystaniu programów pomocowych PHARE. Eksperci unijni przeszkolili do prowadzenia dalszych szkoleń około stu polskich funkcjonariuszy celnych, m.in. w zakresie powtórnej kontroli celnej, klasyfikacji towarowej i wartości celnej, pochodzenia towarów, zwalczania przemytu narkotyków, ochrony praw własności intelektualnej, Konwencja Waszyngtońska CITES, itd. W szkoleniach prowadzonych przez polskich wykładowców biorą udział także oprócz naszych celników także celnicy z innych administracji celnych, np. z Litwy, Słowacji czy Ukrainy. Przypisanie punktacji funkcjonariuszom polskiej Służby Celnej w części dotyczącej wyposażenia technicznego jest znacznie utrudnione. W świetle obserwacji poczynionych w krajach UE (Wielka Brytania, Niemcy) oraz wiedzy na temat wyposażenia posiadanego przez poszczególne jednostki polskiej administracji celnej w zakresie sprzętu do kontroli ocena 7 pkt będzie oceną miarodajną. W ciągu kilku ostatnich lat (1999-2002) zakupiono dla administracji celnej sprzęt do kontroli za około 50.000.000 zł. Przedmiotem zakupu był sprzęt najnowszej generacji, wykorzystywany również przez administracje celne krajów UE.
Problematyce alokacji kadr nadano bardzo wysoką rangę, o czym świadczy fakt powołania przez Prezesa Rady Ministrów zarządzeniem Nr 145 z dnia 4 grudnia 2002r. Międzyresortowego Zespołu ds. Alokacji Kadr Służby Celnej, przygotowującego stosowne rozwiązania w tym zakresie. Rozwiązania te prowadzone są dwutorowo tj. w kierunku realizacji zadań Służby Celnej oraz umożliwienia funkcjonariuszom celnym kontynuowania pracy w innych służbach w tym podległych MF. Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej spowoduje, iż część granicy polskiej stanie się granicą zewnętrzną Unii Europejskiej jak również, jej duża część ulegnie zniesieniu z punktu widzenia kontroli celnej. W związku z tym funkcjonariusze celni obecnie zatrudnieni w granicznych placówkach celnych mogą zostać przesunięci do innych, planowanych zadań m.in. do prac w grupach mobilnych i operacyjno-rozpoznawczych, kontroli w ramach wspólnej polityki rolnej oraz do realizacji innych zadań w szczególności związanych ze zwalczaniem nielegalnego zatrudnienia, czy też szerokiego zakresu zadań wynikających z nadania administracji celnej uprawnień organu podatkowego. Realizacja zadań kontrolnych w ramach grup mobilnych będzie obejmowała swym zasięgiem obszar UE w granicach RP. Do zadań tych grup będzie należało m.in. kontrolowanie przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem i wywozem towarów, w szczególności o statusie niewspólnotowym. Przedmiotem działań grup mobilnych będzie również kontrola obrotu w zakresie przestrzegania zakazów i ograniczeń dotyczących narkotyków, materiałów promieniotwórczych, ochrony dóbr kultury, itp. Ponadto administracja celna będzie realizowała zadania związane z działalnością operacyjno-rozpoznawczą w zakresie zwalczania przestępczości celnej, podatkowej i dewizowej. Przedmiotem działalności będą w szczególności narkotyki, prekursory, broń, amunicja, jak również towary akcyzowe. Powyższe jest związane z uzyskaniem z dniem 1 stycznia 2003 r. możliwości korzystania w kontroli celnej z technik operacyjnych.
W chwili obecnej w Sejmowej Komisji Finansów Publicznych trwają prace nad ostatecznym kształtem tzw. ustawy konsolidacyjnej. Ustawa ta przewiduje przekazanie Służbie Celnej licznych nowych kompetencji w szczególności uprawnień organu podatkowego, rozszerzanie uprawnień egzekucyjnych, a przede wszystkim liczne zadania z zakresu akcyzy krajowej i zagranicznej. Wiązać się to będzie z powierzeniem organom celnym wykonywania szczególnego nadzoru akcyzowego i przejęciem uprawnień w zakresie oznaczania towarów znakami skarbowymi akcyzy. Niezależnie od tego organy celne zyskają również uprawnienia w zakresie kontroli legalności wykonywania pracy przez cudzoziemców. Zwiększanie kompetencji Służby celnej ułatwi zapewnienie dalszej służby w administracji celnej funkcjonariuszom celnym pełniącym obecnie służbę na granicy zachodniej i południowej. Jednakże zmiany w zakresie kompetencji administracji celnej wiążą się z koniecznością zmiany zakresu wykonywanych czynności, a także miejsca pełnienia służby. Alokacja ta będzie miała zasięg ogólnopolski, przy czym szczególnie mocno będzie dotyczyła granicy południowej i zachodniej, z uwagi na zniesienie granicy celnej na tym terenie.
Należy podkreślić, że projekt tzw. ustawy konsolidacyjnej powołuje Wojewódzkie Kolegia Skarbowe, których zadaniem ma być konsolidacja i koordynacja działań w zakresie realizacji na obszarze województwa polityki finansowej państwa, w szczególności polityki podatkowej, celnej i kontrolnej. Do zadań Kolegiów ma należeć m.in. koordynacja planów kontroli i ich realizacji, w tym typowanie podmiotów do wspólnych kontroli oraz uzgadnianie trybu i zakresu wymiany informacji. Jak z powyższego wynika, jednym z celów wprowadzenia nowego rozwiązania, bez jednoczesnego tworzenia nowej struktury, jest usprawnienie wykonywania przez organy administracji rządowej funkcji kontrolnej, zarówno z punktu widzenia ekonomiki postępowania organów podległych Ministrowi Finansów, jak i działalności podmiotów kontrolowanych. Jednocześnie projekt ustawy przewiduje powierzenie organom kontroli skarbowej nowych zadań, włączając do zakresu kontroli skarbowej kontrolę zgodności z prawem przywozu towarów dopuszczonych do obrotu na polskim obszarze celnym lub mających inne przeznaczenie celne oraz wywozu za granicę, a także kontrolę i ujawnianie towarów nielegalnie wprowadzonych na polski obszar celny, jak również zadania związane z nadzorem nad organami celnymi. Wprowadzenie tych regulacji umożliwi Ministrowi Finansów sprawowanie bardziej pełnego i efektywnego nadzoru nad podległymi organami celnymi. Należy zwrócić uwagę na fakt, że nie ulegają zmianie dotychczasowe, jedne z podstawowych zadań organów celnych, tj. dokonywanie wymiaru i poboru należności celnych, sprawowanie dozoru celnego i wykonywanie kontroli celnej oraz zwalczanie i ściganie przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych w zakresie ustalonym Kodeksem karnym skarbowym. Należy również podkreślić, iż wykonywanie tych zadań nie wymaga tworzenia nowej struktury organizacyjnej w ramach administracji rządowej. Biorąc pod uwagę fakt, iż po przystąpieniu Polski do UE cła staną się środkiem własnym UE, projekt ustawy konsolidacyjnej do zakresu kontroli skarbowej włącza również kontrolę prawidłowości przekazywania środków własnych do budżetu unijnego.
Zjawisko korupcji wśród funkcjonariuszy celnych jest traktowane przez Kierownictwo Administracji Celnej jako bardzo poważny problem. Jednym z priorytetów działania wewnętrznych służb kontrolnych jest eliminowanie zachowań korupcyjnych. Niezależnie od działań podejmowanych w ramach kontroli wewnętrznej, Kierownictwo Administracji Celnej kładzie bardzo duży nacisk na współpracę oraz podejmuje wspólne działania w tym zakresie z Agencją Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Centralnym Biurem Śledczym oraz innym służbami. Wszystkie docierające do Kierownictwa Administracji Celnej sygnały o nieprawidłowościach w funkcjonowaniu administracji celnej, w tym również skargi i pisma dotyczące zachowań korupcyjnych wśród funkcjonariuszy celnych są wnikliwie analizowane. Niezwłocznie podejmowane są działania mające na celu eliminację nieprawidłowości lub zachowań korupcyjnych, za pośrednictwem kontroli wewnętrznej lub właściwych organów ścigania. W ubiegłym roku w samej Służbie Celnej odnotowano 30 przypadków przyjęcia przez funkcjonariuszy celnych korzyści materialnej, 35 przypadków poświadczenia nieprawdy oraz 2 przypadki sfałszowania dokumentów. Wszystkie te przypadki zostały zgłoszone organom ścigania. Chciałbym w tym momencie jeszcze raz podkreślić, iż priorytetem dla Kierownictwa Administracji Celnej jest oczyszczenie Służb Celnych z funkcjonariuszy mających niejasne powiązania. Nie będę Szefem Służb Celnych, który prezentuje opinię, iż Służba Celna nie jest dotknięta problemem korupcji lub że są to przypadki jednostkowe. Zaznaczam, iż wszelkie docierające sygnały będą traktowane bardzo poważnie i wnikliwie sprawdzane. Uwikłani w taką działalność funkcjonariusze celni będą eliminowani ze Służby Celnej i podejmę w tym zakresie wszelkie niezbędne działania aby ten cel osiągnąć. Wzmocnienie wydolności organizacyjnej i kadrowej Służby Celnej to priorytet Kierownictwa Służby Celnej wprowadzony przez Ministra T. Michalaka a przeze mnie w pełnym zakresie akceptowany i kontynuowany.
